Trước đây, viêm gan siêu vi E được xem là một bệnh lý cấp tính, thường tự khỏi mà không để lại di chứng, tương tự viêm gan A. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây đã cho thấy khả năng viêm gan E tiến triển thành xơ gan trong một số trường hợp.
Viêm gan E mạn tính chủ yếu xảy ra ở những người có hệ miễn dịch suy giảm, đặc biệt là:
- Người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch sau khi ghép tạng.
- Bệnh nhân nhiễm HIV với số lượng tế bào TCD4 thấp.
- Người mắc bệnh lý huyết học ác tính đang điều trị bằng hóa trị liệu.
Những đối tượng này dễ mắc viêm gan E mạn tính do khả năng kiểm soát virus của cơ thể bị hạn chế, từ đó làm tăng nguy cơ tổn thương gan kéo dài và dẫn đến xơ gan.
Viêm gan E là gì?
Viêm gan E do virus viêm gan E (HEV) gây ra và được coi là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của viêm gan cấp tính, ảnh hưởng đến khoảng 20 triệu người mỗi năm, với ước tính 3 triệu ca có triệu chứng. Theo báo cáo của WHO, vào năm 2015, bệnh này đã gây ra 44.000 ca tử vong, chiếm 3,3% trong tổng số trường hợp tử vong do viêm gan siêu vi.
Các genotype gây bệnh
HEV có bốn kiểu genotype khác nhau gây bệnh ở người:
Genotype 1 và 2: Chỉ lây nhiễm cho con người và truyền qua đường phân-miệng, đặc biệt thông qua nước bị ô nhiễm.
Genotype 3 và 4: Lưu hành ở một số loài động vật như lợn, lợn rừng, hươu, nai và đôi khi gây bệnh cho con người.
Con đường lây nhiễm
Virus HEV được thải ra ngoài qua phân của người bệnh và xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa. Nước nhiễm khuẩn là con đường lây truyền chính trong trường hợp này.
Tiến triển và biến chứng của bệnh
Thông thường, bệnh tự khỏi trong khoảng 2–6 tuần mà không cần can thiệp phức tạp. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh có thể diễn biến thành viêm gan tối cấp (suy gan cấp tính), gây nguy hiểm đến tính mạng.
Phân bố địa lý của viêm gan E
Bệnh phổ biến ở các khu vực Đông và Nam Á, đặc biệt tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi điều kiện vệ sinh và nguồn nước sạch còn hạn chế. Ở đây, bệnh có thể bùng phát thành dịch lớn hoặc xuất hiện lẻ tẻ, chủ yếu do virus genotype 1, đôi khi do genotype 2.
Ở các vùng có điều kiện vệ sinh tốt hơn, bệnh ít gặp hơn và thường xảy ra lẻ tẻ do genotype 3. Các trường hợp này thường liên quan đến thịt động vật chưa nấu chín, đặc biệt là thịt lợn và gan động vật.
Dấu hiệu và triệu chứng của bệnh viêm gan E
Thời gian ủ bệnh sau khi nhiễm virus viêm gan E (HEV) thường kéo dài từ 15 đến 60 ngày, trung bình khoảng 40 ngày. Phần lớn những người nhiễm virus này không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Nếu xuất hiện triệu chứng, chúng tương tự các dạng viêm gan cấp tính khác và thường tự khỏi trong vòng 4–6 tuần. Các triệu chứng bao gồm:
- Sốt nhẹ, cảm giác mệt mỏi
- Chán ăn
- Buồn nôn, nôn ói
- Đau bụng
- Gan to
- Vàng da và nước tiểu đậm màu
- Đau nhức khớp
Hầu hết bệnh nhân sẽ phục hồi hoàn toàn sau khi mắc viêm gan E. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển nặng, gây suy gan cấp. Những đối tượng như phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan mạn tính hoặc nghiện rượu có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Tỷ lệ tử vong chung trong các đợt viêm gan cấp do HEV là khoảng 1%, nhưng ở phụ nữ mang thai, đặc biệt trong 3 tháng cuối thai kỳ, tỷ lệ này có thể lên đến 20–25%.
Thời gian lây nhiễm
Thời kỳ lây truyền của HEV chưa được xác định chính xác. Tuy nhiên, virus có thể được đào thải qua phân của người bệnh từ 1 tuần trước khi xuất hiện triệu chứng cho đến 30 ngày sau khi khởi phát. Những người mắc viêm gan E mạn tính có thể tiếp tục thải virus cho đến khi bệnh được chữa khỏi hoàn toàn.
Biểu hiện ngoài gan
Ngoài gây tổn thương gan, HEV đôi khi còn ảnh hưởng đến các cơ quan khác, bao gồm:
- Hệ thần kinh: Có thể gây viêm đa dây thần kinh, hội chứng Guillain-Barré, liệt dây thần kinh mặt, mất điều hòa và các rối loạn tâm thần.
- Huyết học: Các vấn đề như giảm tiểu cầu, giảm sản tủy và thiếu máu tan huyết.
- Cơ quan khác: Có thể gây rối loạn chức năng thận và tụy trong một số trường hợp.
Như vậy, mặc dù phần lớn các ca nhiễm viêm gan E có thể tự khỏi, nhưng bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nghiêm trọng ở một số nhóm người, đòi hỏi phải theo dõi sát và chăm sóc y tế khi cần thiết.
Viêm gan E có thể dẫn đến xơ gan không?
Nhiễm HEV mãn tính được xác định khi RNA của virus vẫn tồn tại trong huyết thanh hoặc phân của bệnh nhân suốt hơn 6 tháng. Tương tự như các dạng viêm gan virus mạn tính khác, viêm gan E thường không gây ra triệu chứng đặc trưng cho đến khi bệnh tiến triển sang xơ gan mất bù.
Bệnh nhân sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ cao bị tiến triển thành xơ gan do viêm gan E. Những đối tượng này bao gồm:
- Người ghép tạng đặc (như gan, thận)
- Người nhiễm HIV với số lượng lympho T CD4 thấp
- Bệnh nhân mắc bệnh máu ác tính đang điều trị hóa trị liệu
Theo thống kê, khoảng 50% bệnh nhân ghép tạng đặc bị nhiễm HEV có khả năng phát triển thành viêm gan E mạn tính và có thể dẫn đến xơ gan chỉ trong vòng vài năm.
Ở các nước đang phát triển, nơi genotype 1 và 2 là chủng virus gây bệnh phổ biến, chưa ghi nhận trường hợp viêm gan E cấp tính nào tiến triển thành xơ gan. Ngược lại, ở các nước phát triển, số ca nhiễm genotype 3 dẫn đến bệnh gan mạn tính đang gia tăng, chủ yếu ở những bệnh nhân ghép tạng đang được điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch.
Genotype 4 của HEV chỉ gây ra một vài trường hợp viêm gan mạn tính, và các trường hợp này cũng xuất hiện chủ yếu ở những bệnh nhân đã ghép tạng.
Như vậy, dù không phổ biến, viêm gan E vẫn có khả năng dẫn đến xơ gan, đặc biệt ở những người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch.
Cách phòng ngừa bệnh viêm gan siêu vi E
Hiện tại, chưa có loại vắc xin nào được FDA phê duyệt để phòng ngừa viêm gan E. Tuy nhiên, vào năm 2012, một loại vắc xin phòng ngừa virus viêm gan E đã được phát triển và cấp phép tại Trung Quốc, nhưng chưa có mặt ở các khu vực khác.
Việc duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sạch sẽ là biện pháp hiệu quả để ngăn chặn sự lây lan của virus viêm gan E, bao gồm:
- Tránh uống nước hoặc sử dụng đá không đảm bảo độ sạch.
- Không ăn thịt lợn nấu chưa chín hoặc thịt nai sống.
- Rửa tay kỹ với xà phòng và nước trước khi chuẩn bị thực phẩm, cũng như sau khi sử dụng nhà vệ sinh.
